Rekenen groep 5: delen, grotere getallen en de klok erbij
Groep 5 is het jaar waarin de rekenkennis van de onderbouw af moet zijn en er tegelijk veel nieuws bij komt. Alle tafels, de deeltafels, getallen tot 1000 en de klok tot op de minuut. Voor kinderen bij wie de basis wankelt, is dit meestal het jaar waarin dat zichtbaar wordt.
Rekenen groep 5: wat er dit jaar gebeurt
Groep 5 heeft vier grote onderwerpen, en ze bouwen alle vier op wat er in groep 4 is gelegd.
- De tafels van 6, 7, 8 en 9 erbij, en daarna alles door elkaar.
- De deeltafels: dezelfde kennis, omgekeerd gevraagd.
- Getallen tot 1000: lezen, ordenen en ermee rekenen.
- De klok tot op vijf minuten, en later tot op de minuut.
Daarnaast komen meten en geld terug, en beginnen de verhaalsommen met meerdere stappen. Dat laatste is voor veel kinderen de lastigste verandering.
De laatste tafels
De 6, 7, 8 en 9 zijn de tafels zonder patroon. Er is geen ritme, geen verdubbeling en geen nul erbij.
Toch valt het aantal echt nieuwe sommen mee. Van elke tafel kent je kind de sommen met 1, 2, 3, 4, 5 en 10 al, en de omkeersommen halveren de rest.
Wat overblijft zijn negen sommen voor het hele jaar. Meer daarover staat bij tafels in groep 5.
De deeltafels: dezelfde kennis, andere ingang
In de tweede helft van het jaar komen de deeltafels. Dat zijn geen nieuwe feiten maar dezelfde feiten, van de andere kant gelezen.
Toch is dat voor kinderen een echte hobbel. 6 keer 7 komt vlot, maar 42 gedeeld door 6 kost moeite, want daar is het antwoord het startpunt.
Die brug moet expliciet gelegd worden, want kinderen maken hem zelden zelf. Meer daarover staat bij wat deeltafels zijn.
Getallen tot 1000
Na het rekenen tot 100 komen de honderdtallen. Je kind leert getallen tot 1000 lezen, ordenen en plaatsen op een getallenlijn.
Het rekenen daarmee gaat in stappen: eerst met ronde getallen (300 plus 200), dan met tientallen (340 plus 20), en pas daarna met alles erop en eraan.
Belangrijker dan het rekenen is het plaatswaardebegrip: weten dat de 4 in 465 vier honderdtallen betekent. Zonder dat inzicht wordt het cijferen in groep 6 een procedure zonder betekenis.
De klok tot op de minuut
In groep 4 kwamen de hele en halve uren en de kwartieren. In groep 5 komen de vijf minuten tijden en aan het eind van het jaar de losse minuten.
Dat leunt zwaar op de tafel van 5, want elk streepje op de klok is vijf minuten. Zit die tafel niet vlot, dan wordt elke tijd een rekensom.
Ook het rekenen met tijd begint: hoe laat is het over twintig minuten, hoe lang duurt iets. Meer daarover staat bij rekenen met tijd.
Verhaalsommen met meerdere stappen
Tot groep 4 stond er in een verhaalsom meestal één som verstopt. In groep 5 worden dat er twee.
Je koopt drie broden van 2 euro en betaalt met een briefje van tien. Hoeveel krijg je terug? Dat is een keersom gevolgd door een aftreksom.
Kinderen die de eerste stap goed doen en dan de tweede vergeten, hebben geen rekenprobleem maar een overzichtsprobleem. Laat ze de sommen eerst opschrijven en pas daarna uitrekenen.
Oefen de tafels en de deeltafels
Allebei in korte rondes met sterren en een diploma, en gemengd zodra ze zitten. Gratis, zonder account.
Waar het in groep 5 stokt
Dit is het jaar waarin achterstanden zichtbaar worden, en dat komt doordat er nauwelijks nog nieuwe uitleg is bij de basis.
Een kind dat de sommen tot 20 nog uitrekent, komt bij de tafels tijd tekort. Een kind dat de tafels niet paraat heeft, loopt vast op de deeltafels. En zonder deeltafels wordt groep 6 een probleem.
De keten is dus zichtbaar. Loopt het in groep 5 stroef, kijk dan niet naar de stof van dit jaar maar naar wat eronder ligt.
Wat je thuis kunt doen
Het antwoord is dit jaar eenvoudig: automatiseren. Tien minuten per dag, door elkaar, tafels en deeltafels gemengd.
Dat is saai om te horen en het is wel wat er nodig is. Alle andere onderwerpen van groep 5 leunen erop, en er is geen manier omheen.
Daarnaast lonen twee dingen die geen oefentijd kosten: de klok hardop noemen bij vaste momenten, en bij boodschappen laten uitrekenen wat iets samen kost.
De Cito-toets in groep 5
In groep 5 komen de landelijke toetsen zwaarder te wegen dan in de jaren ervoor, en veel ouders schrikken van de uitslag.
Wat je daarbij moet weten: die toets meet de positie ten opzichte van andere kinderen, niet of je kind de stof beheerst. Een III of IV betekent niet dat er iets mis is.
Vraag daarom niet naar de letter maar naar wat je kind wel en niet kan. Dat is een gesprek waar je iets mee kunt.
Wat er aan het eind van groep 5 moet zitten
Alle tafels tot en met 10 paraat, de deeltafels grotendeels, optellen en aftrekken tot 100 vlot, en de klok tot op vijf minuten.
In de leerlijn van SLO staat dat de basisbewerkingen tot 100 snel uit het hoofd moeten gaan en dat de tafels van buiten gekend zijn. Groep 5 is het jaar waarin dat doel wordt gehaald.
Dat woord snel is hier het scharnier. Een kind dat alles goed heeft maar traag is, voldoet aan de helft van het doel, en dat wordt in groep 6 een probleem.
Wat er in groep 6 op volgt
In groep 6 komen de breuken, het cijferen onder elkaar, en de deelsommen met grote getallen. Alle drie gaan ze ervan uit dat de tafels er zijn.
Dat maakt groep 5 het scharnierjaar van de basisschool. Wat hier blijft liggen, wordt in groep 6 niet meer opnieuw uitgelegd.
Meer over dat jaar staat bij rekenen in groep 6.
Als het dit jaar tegenvalt
Vraag een gesprek aan en stel drie vragen: welke tafels zitten er, gaan de sommen tot 20 zonder tellen, en wat doen jullie er in de klas aan?
Die drie antwoorden geven je precies wat je thuis moet oefenen. Meestal blijkt het om een overzichtelijk lijstje sommen te gaan.
Blijft er ondanks maanden gericht oefenen niets veranderen, dan is dat een reden om verder te kijken. Meer daarover staat bij dyscalculie.
Veelgestelde vragen
Wat leert een kind in groep 5 bij rekenen?
De tafels van 6, 7, 8 en 9, daarna alle tafels door elkaar, de deeltafels, getallen tot 1000, en de klok tot op vijf minuten. Daarnaast beginnen verhaalsommen met meerdere stappen.
Waarom wordt een achterstand juist in groep 5 zichtbaar?
Omdat er bij de basis nauwelijks nieuwe uitleg is. Wie de sommen tot 20 nog uitrekent, komt bij de tafels tijd tekort; wie de tafels niet paraat heeft, loopt vast op de deeltafels. De keten wordt in dit jaar zichtbaar.
Wat kun je thuis het beste doen?
Automatiseren: tien minuten per dag, door elkaar, tafels en deeltafels gemengd. Alle andere onderwerpen van groep 5 leunen erop en er is geen manier omheen. Daarnaast de klok hardop noemen en bij boodschappen laten uitrekenen.
Wat betekent een III of IV op de Cito?
Dat je kind ten opzichte van andere kinderen in de middenmoot of daaronder zit, niet dat het de stof niet beheerst. Vraag niet naar de letter maar naar wat je kind wel en niet kan; daar kun je iets mee.
Wat moet er aan het eind van groep 5 zitten?
Alle tafels tot en met 10 paraat, de deeltafels grotendeels, optellen en aftrekken tot 100 vlot en de klok tot op vijf minuten. Een kind dat alles goed heeft maar traag is, voldoet aan de helft van het doel.