Splitsen tot 20: van splitshuis naar uit het hoofd
Als de splitsingen tot 10 zitten, volgt de uitbreiding naar 20. Dat lijkt een verdubbeling van het werk, maar dat valt mee: er komt vooral één nieuw idee bij, namelijk dat elk getal boven de tien bestaat uit een tiental en een restje.
Eerst het tiental eruit
De belangrijkste splitsing van elk getal boven de tien is die in een tiental en een restje. Vijftien is tien en vijf. Achttien is tien en acht. Twaalf is tien en twee.
Dat klinkt bijna te makkelijk, en toch is het de splitsing waar het meeste aan hangt. Kinderen die 17 meteen zien als tien en zeven, hebben later bij het rekenen tot 100 geen enkele moeite met 47 of 83.
Oefen dit dus apart en met tempo. Jij zegt een getal, je kind zegt het tiental en het restje. Zeventien: tien en zeven. Twaalf: tien en twee.
Daarna de andere splitsingen
Van 15 kun je ook 8 en 7 maken, of 9 en 6. Die splitsingen komen aan bod zodra het tiental vanzelf gaat.
Hier helpt een patroon dat je kind al kent. Als 5 bestaat uit 3 en 2, dan bestaat 15 uit 13 en 2, of uit 3 en 12. Het tiental blijft aan één kant staan en de rest verdeel je zoals eerst.
Laat dat één keer zien met blokjes in twee bakjes. Tien blokjes gaan in het ene bakje en de vijf losse verdeel je. Dan is zichtbaar dat het dezelfde splitsing is als bij de 5.
De koppeling met de sommen
Splitsen is geen doel op zich. Het is bedoeld om te kunnen rekenen zonder te tellen, en dat zie je meteen terug.
- 17 min 5: 17 is tien en zeven, van die zeven gaat er vijf af, blijft tien en twee.
- 13 plus 4: dertien is tien en drie, drie plus vier is zeven, dus zeventien.
- 18 min 8: het restje is precies acht, dus tien blijft over.
Zeg die redenering hardop bij de eerste sommen. Na een week doet je kind het zelf, en dan is het tellen bij dit type sommen verdwenen.
Oefen het splitsen
Van splitsen tot 10 naar de vriendjes van 10 en verder, in korte rondes met sterren. Gratis, zonder account.
Waar het lastig wordt
Zolang je onder het tiental blijft, is er niets aan de hand. Bij 13 min 5 duik je eronder, en dan gaat het splitsen anders werken.
Nu moet je kind het aftrekgetal splitsen in plaats van het hele getal: van de 5 gaat er eerst 3 af om op 10 te komen, en dan nog 2. Dat is een andere denkstap dan hierboven, en het is de reden dat de sommen over het tiental een eigen onderwerp zijn. Meer daarover staat bij rekenen over het tiental.
Houd die twee uit elkaar. Eerst alle sommen die binnen het tiental blijven, en pas als die vlot gaan de sommen die eroverheen gaan.
Oefenen zonder werkblad
Splitsen tot 20 leent zich goed voor korte rondjes onderweg, want er is geen materiaal voor nodig zodra het idee er is.
- Jij zegt een getal boven de tien, je kind zegt het tiental en het restje.
- Twee eierdozen van tien: één vol, de andere deels gevuld.
- Geld: een briefje van tien en losse munten erbij.
- Op de getallenlijn: waar ligt 16, hoeveel is dat voorbij de tien?
Wat splitsen tot 20 later oplevert
Dit is een van die onderwerpen die er onbeduidend uitzien en jarenlang doorwerken. Het idee dat een getal bestaat uit tientallen en eenheden is de basis van ons hele getalsysteem.
Bij 43 plus 5 doet je kind precies hetzelfde: veertig, drie, en dan vijf erbij. Bij 236 gaat het om honderdtallen, tientallen en eenheden. En bij het cijferend rekenen in groep 6 staat elke kolom voor zo'n groep.
Wie in groep 3 leert dat 15 tien en vijf is, legt daarmee de basis voor alles wat er in groep 6 en 7 met grote getallen gebeurt.
Het splitsen staat niet voor niets in de leerlijn. In de leerlijn van SLO voor getalbegrip hoort het splitsen van getallen bij het getalbegrip dat de hele onderbouw draagt, naast tellen, ordenen en vergelijken.
Veelgestelde vragen
Wat is de belangrijkste splitsing tot 20?
Die in een tiental en een restje: 15 is tien en vijf. Kinderen die dat meteen zien, hebben later bij het rekenen tot 100 geen moeite met getallen als 47 of 83, want daar werkt precies hetzelfde idee.
In welke groep leren kinderen splitsen tot 20?
Aan het eind van groep 3 en in groep 4, nadat het splitsen tot 10 vlot gaat. Eerst komen de sommen die binnen het tiental blijven, daarna pas de sommen die eroverheen gaan.
Waarom gaat 13 min 5 anders dan 17 min 5?
Bij 17 min 5 blijf je boven de tien en haal je gewoon van het restje af. Bij 13 min 5 duik je onder de tien, en dan moet je het aftrekgetal splitsen: eerst 3 eraf om op 10 te komen, dan nog 2. Dat is een andere denkstap.
Moet mijn kind alle splitsingen van 20 uit het hoofd kennen?
Nee. Het gaat om het tiental en het restje, en om de splitsingen die je bij sommen nodig hebt. Alle mogelijke combinaties van 20 uit het hoofd leren is zinloos werk; het patroon herkennen is wat telt.