Splitsen tot 10: waar het rekenen in groep 3 mee begint
Voor ouders lijkt splitsen een omweg. Waarom zou je 7 opdelen in 5 en 2 als je gewoon kunt optellen? Toch is dit het eerste wat kinderen in groep 3 echt leren, en het is geen tussenstap. Een kind dat vlot kan splitsen, hoeft bij optellen en aftrekken nooit meer te tellen.
Wat splitsen tot 10 betekent
Splitsen is een getal in twee stukken verdelen. De 7 kun je splitsen in 6 en 1, in 5 en 2, in 4 en 3, en andersom. Meer is het niet.
Op school wordt dat vaak getekend als een huisje: het hele getal staat op het dak, en de twee delen staan in de kamers eronder. Vandaar het woord splitshuis. Sommige methodes gebruiken een boom of een driehoek, maar de gedachte is dezelfde.
Waarom het geen omweg is
Optellen en aftrekken zijn eigenlijk twee kanten van hetzelfde splitsen. Weet je kind dat 7 bestaat uit 4 en 3, dan weet het meteen drie dingen: 4 plus 3 is 7, 3 plus 4 is 7, en 7 min 3 is 4.
Eén splitsing levert dus drie sommen op. Dat is de reden waarom scholen hier zoveel tijd in steken. Een kind dat de splitsingen kent, hoeft niet bij elke aftreksom opnieuw terug te tellen, maar haalt het antwoord uit iets wat het al weet.
In de leerlijn van SLO staan getalsplitsingen bij groep 3 en 4 dan ook naast verdubbelen en halveren als manier om getallen te structureren.
Alle splitsingen op een rij
Het gaat om een overzichtelijke hoeveelheid. Van elk getal tot en met 10 zijn er maar een paar manieren, en de omgekeerde tellen niet dubbel als je kind doorheeft dat 4 en 3 hetzelfde is als 3 en 4.
| Getal | Splitsingen | Aantal |
|---|---|---|
| 5 | 4 en 1, 3 en 2 | 2 |
| 6 | 5 en 1, 4 en 2, 3 en 3 | 3 |
| 7 | 6 en 1, 5 en 2, 4 en 3 | 3 |
| 8 | 7 en 1, 6 en 2, 5 en 3, 4 en 4 | 4 |
| 9 | 8 en 1, 7 en 2, 6 en 3, 5 en 4 | 4 |
| 10 | 9 en 1, 8 en 2, 7 en 3, 6 en 4, 5 en 5 | 5 |
De splitsingen van 10 hebben een eigen naam gekregen: de vriendjes van 10. Die zijn het belangrijkst, want het tiental komt in ons hele getalsysteem terug.
Splitsen tot 10 oefenen met spullen uit huis
Dit leer je met dingen die je kunt vastpakken, niet met sommen op papier. Het gaat om zien dat een hoeveelheid in tweeën kan zonder dat er iets bij komt of af gaat.
- Twee handen. Zeven knopen, verdeel ze over je twee handen. Laat er een zien en vraag hoeveel er in de andere zitten.
- Eierdoos. Een doos van tien, met een paar knikkers erin. Hoeveel liggen erin, hoeveel plekken zijn leeg?
- Springen. Acht stappen naar de overkant, maar in twee keer. Hoeveel de eerste keer, hoeveel de tweede?
- Verstoppen. Leg zes blokjes neer, laat je kind kijken, dek er een paar af. Hoeveel zitten er onder de doek?
Die laatste is de beste, want je kind moet het antwoord uit het hoofd halen in plaats van te tellen wat het ziet.
Het splitshuis: hoe je het thuis gebruikt
Teken een driehoek met daaronder twee vakjes. Zet het hele getal in de punt en één deel in een vakje. Je kind vult het andere in.
Draai het daarna om: zet de twee delen erin en laat je kind het hele getal bepalen. Dat tweede is moeilijker en wordt vaak overgeslagen, terwijl juist dat de optelsom voorbereidt.
Houd het bij één getal per keer. Vandaag alleen de 7, morgen alleen de 8. Alle getallen door elkaar is voor een kind van zes te veel, en dan blijft er niets hangen.
Oefen splitsen tot 10
Het eerste onderdeel van Sommen tot 20, in korte rondes met sterren. Van splitsen naar de vriendjes van 10 en verder. Gratis, zonder account.
Van splitsen naar sommen
Zodra de splitsingen zitten, kun je ze zichtbaar koppelen aan sommen. Zeg bij een splitsing van 7 in 5 en 2 meteen: dus 5 plus 2 is 7, en 7 min 2 is 5.
Die koppeling maakt een kind niet vanzelf. Veel kinderen kunnen prima splitsen én worstelen tegelijk met aftreksommen, simpelweg omdat niemand hardop heeft gezegd dat het hetzelfde is. Eén keer per dag die zin uitspreken is genoeg.
Als het niet vlot gaat
Kinderen die blijven tellen, missen meestal het beeld van de hoeveelheid. Ze zien vijf knopen en tellen ze een voor een, in plaats van in één oogopslag vijf te zien.
Oefen dan eerst dat herkennen los: leg snel een paar voorwerpen neer, dek ze af en vraag hoeveel het er waren. Werk met de vijfstructuur, dus vier plus één, en niet met rijtjes van acht op een hoop. In de leerlijn heet dat werken met getalbeelden, en het is de stap die onder het splitsen ligt.
Wanneer moet dit erin zitten?
De meeste methodes behandelen splitsen tot 10 in de eerste helft van groep 3, en de splitsingen van 10 daarna apart. Aan het eind van groep 3 wordt verwacht dat een kind ze vlot kent.
Loopt het in groep 4 nog steeds moeizaam, meld het dan bij de leerkracht. Niet omdat het dan mis is, maar omdat alle sommen over het tiental erop leunen en het probleem zich anders verplaatst naar het jaar erna.
En daarna: splitsen tot 20
Zodra de splitsingen tot 10 zitten, komt de uitbreiding naar 20. Die is minder groot dan hij lijkt, want het patroon herhaalt zich met een tiental ervoor.
De 15 kun je splitsen in 10 en 5, maar ook in 8 en 7 of 9 en 6. Die eerste is de belangrijkste: elk getal boven de 10 bestaat uit een tiental en een restje. Een kind dat 15 meteen ziet als 10 en 5, heeft daar bij alle sommen boven de 10 profijt van.
Oefen dat apart, met de vraag: welk tiental zit erin en wat blijft er over? Zeventien is tien en zeven. Twaalf is tien en twee. Het klinkt bijna te makkelijk, maar juist deze splitsing is wat het rekenen tot 100 later draagt. Bij 43 plus 5 doet je kind precies hetzelfde: veertig, drie, en dan vijf erbij.
Veelgestelde vragen
Wat is splitsen bij rekenen?
Splitsen is een getal in twee delen verdelen, bijvoorbeeld 7 in 4 en 3. Het is de basis onder optellen en aftrekken: uit één splitsing volgen drie sommen, namelijk 4 plus 3, 3 plus 4 en 7 min 3.
Waarom leren kinderen splitsen in plaats van meteen optellen?
Omdat splitsen laat zien hoe een getal is opgebouwd. Een kind dat weet dat 7 bestaat uit 4 en 3 hoeft bij 7 min 3 niet terug te tellen, maar weet het antwoord al. Meteen optellen leidt bij veel kinderen juist tot tellen op de vingers.
Wat is een splitshuis?
Een tekening waarin het hele getal bovenin staat en de twee delen in vakjes eronder. Sommige scholen gebruiken een driehoek of een boom. Het is bedoeld om zichtbaar te maken dat de twee delen samen het geheel vormen.
In welke groep leren kinderen splitsen tot 10?
In groep 3, meestal in de eerste helft van het jaar. De splitsingen van 10, ook wel de vriendjes van 10 genoemd, komen daarna apart aan bod omdat die het vaakst nodig zijn bij het rekenen boven de 10.