Vriendjes van 10: alle combinaties en hoe je ze oefent
Van alle dingen die een kind in groep 3 leert, is dit misschien wel het belangrijkste: welke twee getallen samen 10 zijn. Het lijkt een klein lijstje van vijf paren, maar het is het fundament onder het rekenen tot 20, tot 100 en later onder het rekenen met geld. Zitten de vriendjes van 10 er niet in, dan blijft je kind bij elke som opnieuw tellen.
Wat zijn de vriendjes van 10?
Twee getallen zijn vriendjes van 10 als ze samen precies 10 zijn. 3 en 7 zijn vriendjes, want 3 plus 7 is 10. Op school hoor je ook wel maatjes van 10, buren van 10 of verliefde harten. Het is allemaal hetzelfde: de paren die samen vol maken.
Het gaat om vijf paren, en daarmee eigenlijk om tien sommen als je ze omdraait. Meer is het niet. Toch is dit het lijstje waar in groep 3 en 4 het meeste tijd in gaat zitten, en met reden.
Alle combinaties op een rij
| Som | Andersom | Ezelsbruggetje |
|---|---|---|
| 1 + 9 = 10 | 9 + 1 = 10 | eentje erbij en je bent er |
| 2 + 8 = 10 | 8 + 2 = 10 | twee handen, twee duimen weg |
| 3 + 7 = 10 | 7 + 3 = 10 | de lastigste van de vijf |
| 4 + 6 = 10 | 6 + 4 = 10 | allebei even, dicht bij elkaar |
| 5 + 5 = 10 | 5 + 5 = 10 | de dubbele, altijd de eerste die zit |
Neem 0 en 10 er gerust bij als je kind dat aankan, dan zijn het zes paren. In veel methodes blijft die weg, omdat nul erbij doen voor een kind van zes nog vreemd voelt.
De ervaring in de klas is dat 5 plus 5 er als eerste in zit en 3 plus 7 als laatste. Oefen die lastige dus vaker dan de rest, in plaats van elke keer het hele rijtje af te gaan.
Waarom ze zo belangrijk zijn
De vriendjes van 10 zijn geen doel op zich. Ze zijn het gereedschap voor alles wat daarna komt. Neem de som 8 plus 5. Een kind dat de vriendjes kent, denkt: 8 heeft nog 2 nodig om 10 te worden, van de 5 blijft dan 3 over, dus 13. Dat heet rekenen over het tiental, en het is de standaardaanpak in groep 4.
Zonder de vriendjes van 10 moet je kind bij 8 plus 5 doortellen: negen, tien, elf, twaalf, dertien. Dat werkt nog net, maar bij 28 plus 5 of 68 plus 7 loopt het vast. Daarom is dit lijstje het verschil tussen tellend rekenen en echt rekenen.
In de leerlijn van SLO staan die getalsplitsingen dan ook al bij groep 3 en 4, samen met verdubbelen en halveren, als manier om getallen te structureren.
Vriendjes van 10 oefenen met spelletjes
Dit is bij uitstek stof die je niet met werkbladen hoeft te leren. Vijf minuten per dag in een spelvorm werkt beter, omdat het om herkennen gaat en niet om uitrekenen.
- Handen. Jij steekt vier vingers op, je kind vult aan tot tien. Wissel om. Kan overal, duurt twee minuten.
- Kaartspel. Haal de plaatjes uit een spel kaarten. Leg tien kaarten open en laat je kind steeds twee kaarten pakken die samen 10 zijn.
- Eierdoos. Een doos van tien met knopen erin. Doe er een paar in, laat je kind zeggen hoeveel er nog bij moeten.
- Onderweg. Jij zegt een getal, je kind roept het vriendje. Zes! Vier! Negen! Een! Tempo is hier het hele punt.
Merk je dat je kind gaat tellen, dan gaat het te snel. Ga dan terug naar de doos of de handen, waar het de hoeveelheid nog kan zien.
Oefen de vriendjes van 10
Alle paren door elkaar, in korte rondes met sterren erbij. Het eerste onderdeel van Sommen tot 20, gratis en zonder account.
Verliefde harten: hetzelfde, andere naam
Op steeds meer scholen heten ze verliefde harten of verliefde hartjes. De achterliggende gedachte is dat de twee getallen bij elkaar horen: ze zijn samen heel. Sommige juffen tekenen er een hartje bij dat in twee stukken is geknipt.
Voor je kind maakt de naam niet uit, voor jou wel. Gebruik thuis het woord dat op school gebruikt wordt, anders denkt je kind dat het om twee verschillende dingen gaat. Vraag het even na bij de leerkracht als je het niet zeker weet.
Van vriendjes van 10 naar 20 en 100
Zodra de vijf paren zitten, kun je ze uitbreiden. Dat kost bijna geen moeite meer, want het is precies hetzelfde patroon met een nul erbij.
- Vriendjes van 20: 13 en 7, 15 en 5, 12 en 8.
- Vriendjes van 100: 30 en 70, 40 en 60, 25 en 75.
Die laatste komen in groep 5 en 6 terug bij het rekenen met geld en bij het afronden. Een kind dat weet dat 3 en 7 samen 10 zijn, ziet meteen dat 30 en 70 samen 100 zijn. Zo betaalt dat kleine lijstje uit groep 3 zich jaren later nog uit.
Als je kind ze blijft tellen
Telt je kind bij 6 nog steeds op de vingers naar 10 toe, dan is het lijstje nog niet geautomatiseerd. Dat is op zich niet erg, maar het moet wel opgelost worden voordat de sommen over het tiental beginnen.
Werk in dat geval met minder tegelijk. Neem twee paren, bijvoorbeeld 5 en 5 en 2 en 8, en oefen alleen die tot ze er zonder aarzelen uit komen. Voeg er dan pas een derde bij. Vijf paren tegelijk oefenen is voor een kind dat het moeilijk vindt te veel, en dan blijft alles half hangen.
Splitsen: het lijstje waar dit bij hoort
De vriendjes van 10 zijn eigenlijk één rij uit een groter geheel dat op school splitsen heet. Bij splitsen leert je kind alle manieren waarop je een getal in twee stukken kunt verdelen: 7 is 6 en 1, maar ook 5 en 2, 4 en 3.
Wie kan splitsen, kan optellen en aftrekken zonder te tellen. De som 7 min 3 wordt dan geen aftreksom maar een vraag die je kind al kent: 7 is 4 en 3, dus blijft er 4 over. Veel scholen tekenen daarvoor een splitshuisje met het geheel bovenin en de twee delen eronder.
De vriendjes van 10 zijn binnen dat geheel de belangrijkste rij, omdat het tiental overal in ons getalsysteem terugkomt. Ze zijn dus geen los trucje, maar het stukje splitsen dat je kind het vaakst nodig heeft. Oefen ze daarom apart en vaker dan de rest.
Veelgestelde vragen
In welke groep leren kinderen de vriendjes van 10?
In groep 3. De meeste methodes behandelen het splitsen van getallen tot 10 in de eerste helft van het jaar, en gebruiken de vriendjes van 10 daarna als opstap naar het rekenen over het tiental in groep 4.
Wat is het verschil tussen vriendjes van 10 en verliefde harten?
Niets, het zijn twee namen voor hetzelfde: de paren die samen 10 zijn. Scholen kiezen zelf welk woord ze gebruiken. Gebruik thuis dezelfde term als op school, anders denkt je kind dat het om twee verschillende dingen gaat.
Hoe lang duurt het voordat de vriendjes van 10 erin zitten?
Met een paar minuten per dag lukt het de meeste kinderen in twee tot vier weken. Het gaat niet om uitrekenen maar om herkennen, dus korte rondes met hoog tempo werken beter dan lange oefensessies met werkbladen.
Moet mijn kind ook 0 en 10 kennen als vriendjes?
Dat mag, maar het is geen must. Veel methodes laten dat paar weg omdat nul erbij optellen voor een kind van zes nog abstract is. Zitten de vijf andere paren er stevig in, dan kun je 0 en 10 er als laatste bij doen.