Klokkijken lukt niet: waar begin je opnieuw?

Klokkijken lukt niet is geen diagnose

Als ouder zeg je: hij snapt de klok niet. Dat is begrijpelijk, maar het is te grof om iets mee te doen. Er zitten minstens vijf verschillende vaardigheden onder.

Je kind moet de getallen op de wijzerplaat kunnen lezen, weten welke wijzer wat doet, de vijf minuten stappen kunnen tellen, de woorden voor en over kunnen gebruiken, en tot slot het geheel kunnen omzetten in een uitspraak.

Op elk van die vijf kan het losstaand misgaan. Zolang je niet weet welke, oefen je in het donker.

Test 1: kent je kind de tafel van 5?

Dit is de meest onderschatte oorzaak, en het is de eerste die ik zou nakijken. Elk streepje op de klok is vijf minuten, en elk cijfer een sprong van vijf.

Vraag: hoeveel is 7 keer 5? En 9 keer 5? Komen die antwoorden niet vlot, dan moet je kind bij elke tijd eerst zitten tellen, en dan is de klok een rekensom in plaats van een aflezing.

Los dat dan eerst op. Twee weken de tafel van 5 oefenen doet vaak meer voor het klokkijken dan twee maanden met een oefenklok.

Test 2: welke wijzer is welke?

Klinkt basaal, maar een deel van de kinderen bij wie het niet lukt, haalt de wijzers nog steeds door elkaar. Zeker als de klok mooi ontworpen is en de wijzers weinig verschillen.

Er zit een tegenintuïtief element in: de kleine wijzer is de belangrijkste, want die vertelt het uur. Kinderen verwachten dat de grote het belangrijkste getal aanwijst.

Maak het verschil zichtbaar. Kleur de uurwijzer rood en de minutenwijzer blauw op een oefenklok, en gebruik die kleuren ook als je erover praat. Dat lijkt kinderachtig en het werkt.

Test 3: begrijpt je kind voor en over?

Kwart voor 8 en kwart over 8 verschillen een half uur. Als je kind die twee woorden verwisselt, ligt elke tijd in de tweede helft van het uur er dertig minuten naast.

Dit is een taalprobleem, geen rekenprobleem. Test het los van de klok: is kwart voor 8 eerder of later dan 8 uur? Als dat antwoord onzeker is, oefen dan eerst de woorden.

Gebruik daarbij de rechterkant en de linkerkant van de klok. Rechts is over, links is voor. Dat is een concreet houvast dat bij elke tijd werkt.

Test 4: kan je kind de klok zelf zetten?

Zet eens 20 over 4 en vraag je kind hoe laat het is. Als dat lukt, draai dan de vraag om: zet jij eens 20 over 4.

Kinderen die alleen kunnen aflezen maar niet kunnen zetten, herkennen plaatjes zonder het systeem te begrijpen. Dat werkt bij de tijden die vaak voorbijkomen en breekt bij de rest.

Zelf zetten is daarmee de beste test die er is. Meer daarover staat bij wijzers zetten op de klok.

Test 5: is het alleen de digitale klok?

Sommige kinderen lezen 7:45 moeiteloos en komen er op een analoge klok niet uit. Dat is geen klokprobleem maar een omzetprobleem.

Ze weten dan wel hoe laat het is, maar niet dat 7:45 hetzelfde is als kwart voor 8. De twee systemen staan los van elkaar in hun hoofd.

Leg dan de twee klokken naast elkaar en laat ze samen doorlopen. Meer daarover staat bij de digitale klok omrekenen.

Bouw het opnieuw op in vijf stappen

Blijkt uit de tests dat er meerdere dingen wankelen, begin dan gewoon opnieuw. Dat is geen terugval maar een herstart, en hij duurt korter dan je denkt.

• Hele uren, tot ze foutloos gaan.
• Halve uren erbij.
• Kwart over en kwart voor.
• De vijf minuten tijden op de rechterhelft, dus alles met over.
• De vijf minuten tijden op de linkerhelft, dus alles met voor.

Ga pas door als een stap echt zit, ook als dat betekent dat je twee weken bij de hele uren blijft. Doorgaan met een wankele basis is de reden dat het de eerste keer niet lukte.

Doe het met een echte klok

Werkbladen met getekende klokken zijn handig voor de leerkracht en matig voor je kind. Er staat een stilstaand plaatje op, en daar valt niets aan te ontdekken.

Koop een goedkope oefenklok waarvan de wijzers gekoppeld zijn, zodat de uurwijzer meebeweegt als je aan de minutenwijzer draait. Dat detail is belangrijk: bij losse wijzers kun je onmogelijke standen zetten en dan klopt het beeld niet meer.

Hang daarnaast een echte analoge klok op een plek waar je kind hem de hele dag ziet. In veel huizen hangt er geen enkele meer, en dan mist je kind duizend kleine oefenmomenten per jaar.

Gebruik de dag in plaats van een schrift

Klokkijken leer je door het te gebruiken, en daar hoef je geen oefenmoment voor in te plannen.

Zeg hoe laat het is bij vaste momenten: half 8 opstaan, kwart over 3 uit school, 6 uur eten. Vraag je kind erna hoe laat het was, en wijs op de klok.

Werk ook met duur, want dat is de andere helft van tijdsbesef. Over een kwartier gaan we, kijk maar waar de wijzer dan staat. Meer daarover staat bij rekenen met tijd.

Wanneer je je zorgen mag maken

Klokkijken loopt van groep 4 tot en met groep 6, en dat is een lange periode. Dat er in groep 5 nog fouten vallen, is dus normaal.

Zorgelijker wordt het als je kind aan het eind van groep 6 de hele en halve uren nog niet vlot heeft, of als het bij elke tijd terugvalt op tellen vanaf de 12.

Klokkijken is bovendien een van de vaardigheden die bij dyscalculie hardnekkig achterblijven, samen met de tafels en het getalgevoel. Blijft het na een jaar gericht oefenen staan, meld het dan bij de leerkracht. Meer daarover staat bij dyscalculie.

Wat de leerlijn erover zegt

In de leerlijn van SLO voor meten en tijd hoort het aflezen van de klok bij het rekenen met eenheden en maten. Tijd staat daar naast lengte, gewicht en inhoud.

Dat plaatst het onderwerp waar het thuishoort: het is meten, en niet iets wat kinderen er even bij doen. Er zit een systeem in met twaalf en zestig als grondgetallen, en dat is een ander systeem dan de tienen waar de rest van het rekenen op draait.

Dat verklaart voor een deel waarom het zo lang duurt. Je kind moet hier één keer een uitzondering leren op alles wat het over getallen weet.

Houd het klein en houd het rustig

Klokkijken is een onderwerp waar veel spanning op komt te staan, omdat het zichtbaar is. Iedereen ziet of je kind het kan, en dat weet je kind ook.

Oefen daarom kort, drie minuten per dag, en stop bij een goed antwoord in plaats van bij een fout. Dat laatste is een klein ding dat verrassend veel uitmaakt voor hoe je kind de volgende keer aan tafel komt.