Klok aflezen: waar wijst de kleine wijzer eigenlijk naar?

Klok aflezen gaat mis bij de kleine wijzer

Om tien over half 8 staat de kleine wijzer vlak voor de 8. Een kind dat op het dichtstbijzijnde cijfer kijkt, zegt dan tien over half 9.

Dat is geen slordigheid maar een redelijke aanname: overal elders wijst een pijl ergens naar. De kleine wijzer doet dat niet, want hij zit onderweg.

De regel die je kind nodig heeft is deze: de kleine wijzer geeft het uur aan dat hij net voorbij is, niet het uur waar hij naartoe gaat. Staat hij tussen 7 en 8, dan is het uur 7.

Laat hem een keer rondlopen

Pak een klok waar je aan kunt draaien, of maak er een van karton met een splitpen. Draai de grote wijzer een hele ronde en laat je kind naar de kleine kijken.

Wat het ziet: terwijl de grote wijzer één rondje maakt, kruipt de kleine van de 7 naar de 8. Niet in een sprong maar geleidelijk, een klein stukje per vijf minuten.

Die observatie is het hele antwoord. Een kind dat de wijzer heeft zien kruipen, begrijpt vanaf dat moment waarom hij tussen twee cijfers hangt en wat dat betekent.

De volgorde die werkt bij het aflezen

Leer je kind altijd in dezelfde volgorde te kijken, dan wordt het een gewoonte in plaats van een zoektocht.

• Kijk eerst naar de kleine wijzer: welk uur is hij net voorbij?
• Kijk dan naar de grote: hoeveel minuten zijn we verder?
• Zeg het pas daarna hardop, in die volgorde.

Veel kinderen doen het andersom en beginnen bij de grote wijzer, omdat die het opvallendst is. Dan hebben ze de minuten al gezegd voordat ze weten bij welk uur die horen, en dat leidt tot fouten bij de halve uren.

Het lastigste kwartier

Tussen half en het volgende hele uur zit de plek waar de meeste fouten vallen. De kleine wijzer is dan al voorbij de helft en staat dichter bij het volgende cijfer.

Bij kwart voor 8 staat hij bijna op de 8. Kinderen zeggen dan kwart voor 9, want ze zien de 8 het dichtstbij en tellen door.

Oefen daarom vooral dit stuk van de klok. Zet vijf tijden achter elkaar die allemaal tussen half en heel liggen, en vraag bij elke: welk uur is de kleine wijzer voorbij? Meer daarover staat bij kwart over en kwart voor.

Een tweede lastige plek zit vlak voor het hele uur. Bij vijf voor 8 staat de kleine wijzer bijna precies op de 8, en dan is de verleiding om acht uur te zeggen erg groot.

Het is dan nog geen acht uur, en dat verschil van vijf minuten kan in de praktijk uitmaken. Laat je kind bij twijfel naar de grote wijzer kijken: staat die nog links van de 12, dan is het uur nog niet begonnen.

Wanneer dit aan bod komt

Klokkijken begint in groep 4 met hele en halve uren en loopt door tot in groep 6, wanneer de minuten en de 24 uurs notatie erbij komen.

In de leerlijn van SLO voor meten en tijd hoort het aflezen van de klok bij het rekenen met eenheden en maten. Tijd staat daar naast lengte en gewicht, en dat verklaart waarom het in de methode vaak in een apart blok terugkomt.

De 12 doet twee dingen tegelijk

Op de wijzerplaat staat de 12 zowel voor het uur twaalf als voor nul minuten. Dat is een dubbele betekenis die op geen enkel ander cijfer zit.

Bij de andere cijfers is het ook dubbel maar wel consequent: de 3 betekent het uur drie en vijftien minuten, de 6 betekent zes uur en dertig minuten. Kinderen moeten dus bij elk cijfer twee waarden onthouden.

Dat is de reden dat sommige oefenklokken de minuten in kleine cijfers erbij hebben staan. Handig in het begin, maar bouw dat af zodra het kan: op een echte klok staan ze niet.

Oefen met tijden die je kind zelf noemt

Vraag hoe laat het is op momenten dat het ergens om gaat: wanneer begint de training, hoe laat komt oma. Dan is er een reden om te kijken.

Laat je kind daarna de klok pakken en de tijd terugzeggen. Aflezen wordt zo iets wat een doel dient in plaats van een oefening op zichzelf, en dat scheelt in hoe vaak je het kunt doen zonder gezucht.