Hoofdrekenen oefenen: wanneer uit het hoofd en wanneer op papier?
Bij 400 min 198 zet een kind de som onder elkaar en gaat lenen, terwijl het antwoord met twee tellen nadenken 202 is. Dat is geen rekenfout maar een keuzefout, en die keuze wordt op school minder geoefend dan de sommen zelf. Toch is het precies wat er in het dagelijks leven van je kind gevraagd wordt.
Hoofdrekenen oefenen begint bij kijken
De eerste stap bij elke som is niet rekenen maar kijken. Wat voor getallen staan er, en is er een handige route?
Die stap kost twee seconden en scheelt vaak de helft van het werk. Kinderen slaan hem over omdat ze geleerd hebben dat je bij een som meteen begint.
Maak er een gewoonte van door zelf altijd te vragen: hoe ga je dit doen? Niet wat het antwoord is, maar hoe.
Wanneer uit het hoofd
Er zijn vier signalen dat een som zich leent voor hoofdrekenen, en ze zijn alle vier aan de getallen te zien.
- Ronde getallen: 300 plus 400.
- Getallen vlak onder een rond getal: 400 min 198.
- Getallen die dicht bij elkaar liggen: 302 min 297.
- Iets met 5, 10, 25 of 50 erin: 24 keer 25.
Die laatste is aardig: 24 keer 25 is 24 kwartjes, oftewel 6 euro, dus 600. Wie dat ziet, is sneller klaar dan met een rekenmachine.
De routes die het meest opleveren
Vier manieren van handig rekenen dekken samen bijna alles wat er in het dagelijks leven voorbijkomt.
Compenseren: bij 400 min 198 reken je 400 min 200 is 200, en dan 2 erbij omdat je er 2 te veel af hebt gehaald.
Verdubbelen en halveren: bij 16 keer 25 maak je er 8 keer 50 van, en dat is 400.
Splitsen: bij 6 keer 74 doe je 6 keer 70 is 420 en 6 keer 4 is 24, samen 444.
Aanvullen: bij 302 min 297 spring je van 297 naar 302, en dat is 5.
Wanneer op papier
Zodra er geen handige route in zit en de getallen te groot zijn om vast te houden, is papier de juiste keuze.
Bij 4736 plus 2891 valt er niets te compenseren en zijn er te veel cijfers. Dan zet je hem onder elkaar, en dat is geen zwaktebod maar de goede beslissing.
Papier mag trouwens ook halverwege. Een tussenantwoord opschrijven bij hoofdrekenen is verstandig, want het scheelt geheugenruimte. Meer daarover staat bij cijferend optellen.
Zorg dat de basis paraat is
Hoofdrekenen leunt op de sommen tot 20 en de tafels. Korte rondes met sterren en een diploma. Gratis, zonder account.
Wanneer de rekenmachine
Bij grote getallen waar geen structuur in zit, en bij sommen waar het rekenen niet het doel is.
In het dagelijks leven doet iedereen dat zo, en het staat bovendien in de kerndoelen: leerlingen moeten de rekenmachine met inzicht leren gebruiken.
Met inzicht betekent wel dat je vooraf weet wat er ongeveer uit moet komen. Zonder schatting is een typefout onzichtbaar.
Schatten is de vaardigheid eronder
Bij alle drie de routes is schatten de controle, en het is de vaardigheid die thuis het makkelijkst te oefenen is.
Vraag bij de kassa hoeveel het ongeveer gaat kosten. Vraag bij een reis hoe lang het ongeveer duurt. Vraag bij een aanbieding of het echt voordelig is.
Dat zijn geen sommen maar wel rekenen, en het is precies wat een volwassene de hele dag doet. Meer daarover staat bij schattend rekenen.
Hoe je het thuis oefent
Hoofdrekenen oefen je niet met een blad sommen maar met vragen op momenten dat het ergens over gaat.
Bij de boodschappen, in de auto, bij het koken. Eén vraag per situatie is genoeg; bij drie wordt het een overhoring.
En vraag af en toe hoe je kind het deed in plaats van wat eruit kwam. Dat gesprek levert meer op dan het antwoord, want daar hoor je of er gekozen is of gerekend.
Wat de leerlijn hierover zegt
Handig rekenen heeft een eigen kerndoel. In de leerlijn van SLO staat dat leerlingen leren handig op te tellen, af te trekken, te vermenigvuldigen en te delen.
Handig veronderstelt keuze, en keuze veronderstelt dat een kind meerdere routes kent. Dat is dus een apart doel naast het rekenen zelf.
Loopt het hoofdrekenen stroef, kijk dan eerst of de basisfeiten paraat zijn. Zonder de tafels en de sommen tot 20 is er geen ruimte om over een route na te denken.
Veelgestelde vragen
Wanneer reken je uit het hoofd?
Bij ronde getallen, getallen vlak onder een rond getal, getallen die dicht bij elkaar liggen, en sommen met 5, 10, 25 of 50 erin. Bij 400 min 198 is hoofdrekenen sneller dan onder elkaar zetten.
Welke handige routes zijn er?
Vier: compenseren (400 min 200 en dan 2 erbij), verdubbelen en halveren (16 keer 25 wordt 8 keer 50), splitsen (6 keer 74 wordt 420 plus 24) en aanvullen (van 297 naar 302 is 5).
Mag mijn kind een rekenmachine gebruiken?
Bij grote getallen zonder structuur en bij sommen waar het rekenen niet het doel is. Dat staat ook in de kerndoelen. Met inzicht betekent wel dat je vooraf schat, want zonder schatting is een typefout onzichtbaar.
Hoe oefen je hoofdrekenen thuis?
Niet met een blad sommen maar met vragen op momenten dat het ergens over gaat: bij de kassa, in de auto, bij het koken. Vraag af en toe hoe je kind het deed in plaats van wat eruit kwam.