Tafel van 10: nullen erbij, maar snapt je kind waarom?
Zet er een nul achter. Zo leren de meeste kinderen deze tafel, en het werkt: 7 keer 10 is 70, klaar. Toch is het een van de weinige tafeltrucs waar je later last van krijgt, want de regel klopt alleen bij hele getallen en niemand vertelt erbij waarom hij werkt.
Wat er echt gebeurt bij de tafel van 10
Bij 7 keer 10 komt er geen nul bij. Wat er gebeurt is dat de 7 een plaats opschuift: van de eenheden naar de tientallen. Er staan geen losse eenheden meer, en die lege plek vullen we met een nul.
Dat klinkt als muggenziften, maar het verschil wordt in groep 7 pijnlijk zichtbaar. Bij 2,5 keer 10 werkt de nulregel niet: het antwoord is 25 en niet 2,50. Een kind dat alleen de regel kent, zit hier vast.
Zeg daarom vanaf het begin wat er gebeurt: alles schuift een plaats op. Dat is één zin extra en het scheelt drie jaar later een misverstand.
Laat het zien met muntjes
Leg zeven munten van 10 cent op tafel. Hoeveel is dat samen? Zeventig cent, en je kind kan het natellen: tien, twintig, dertig.
Ruil ze dan om voor één munt van 50 en twee van 10. Nog steeds zeventig, maar nu ziet je kind dat het getal 70 bij een hoeveelheid hoort en niet bij een schrijfwijze.
Geld werkt hier beter dan blokjes, omdat ons geldstelsel op tientallen is gebouwd. Meer daarover staat bij geld rekenen in groep 4.
Waarom deze tafel toch belangrijk is
Juist omdat hij zo makkelijk is, wordt de tafel van 10 vaak snel afgevinkt. Dat is jammer, want hij is de opstap naar drie dingen die later veel moeilijker zijn.
- Keer 100 en keer 1000, waar hetzelfde opschuiven gebeurt.
- Delen door 10, waar het de andere kant op gaat.
- De tafel van 9, die je kunt afleiden door 10 keer te nemen en er één rij af te halen.
Die laatste is een aardige: 7 keer 9 is 7 keer 10 min 7, dus 70 min 7 is 63. Voor kinderen die vastlopen op de negens is dat een uitweg die altijd werkt.
Er is nog een vierde toepassing die pas in groep 6 zichtbaar wordt: het schatten. Wie weet dat 10 keer 38 gelijk is aan 380, kan meteen zien dat een antwoord van 3800 bij 9 keer 38 niet kan kloppen.
Dat schatten vooraf is een van de nuttigste gewoontes die je een kind kunt aanleren, en de tafel van 10 is het gereedschap ervoor. Ronde getallen zijn nu eenmaal het makkelijkst om mee te rekenen.
Wanneer deze tafel aan bod komt
De tafel van 10 komt in groep 4, meestal helemaal aan het begin samen met de 1, 2 en 5. Hij is dan in een paar dagen klaar.
In de leerlijn van SLO gaat het over het doorzien van structuur en samenhang in getallen. Dat is precies waar deze tafel over gaat: niet over een trucje, maar over hoe ons getalstelsel in elkaar zit.
Neem er dus iets meer tijd voor dan de moeilijkheid van de sommen suggereert. De sommen zijn zo klaar, het inzicht erachter niet.
En de tafel van 100 en 1000
Zodra het opschuiven duidelijk is, kun je meteen door. Bij keer 100 schuift alles twee plaatsen op, bij keer 1000 drie.
Bij 7 keer 100 gaat de 7 naar de honderdtallen en vullen twee nullen de lege plekken: 700. Dat is geen nieuwe regel maar dezelfde, twee keer toegepast.
Kinderen die dat inzien, kunnen in groep 6 moeiteloos 30 keer 40 uitrekenen: 3 keer 4 is 12, en er komen twee nullen bij. Zonder dat inzicht is dat een som om te onthouden.
Waarom kinderen hier alsnog fouten maken
De nulregel gaat mis zodra er al een nul in het getal zit. Bij 40 keer 10 zeggen kinderen soms 400 en soms 4000, want er staan ineens twee nullen en dan is het tellen.
Het opschuiven werkt hier wel: de 4 staat op de tientallen en gaat naar de honderdtallen, dus 400. Laat je kind bij twijfel de plaatsen benoemen in plaats van de nullen te tellen.
Datzelfde geldt bij delen. Bij 700 gedeeld door 10 schuift alles een plaats terug: 70. Kinderen die nullen wegstrepen komen daar meestal ook uit, maar niet als er kommagetallen in het spel zijn.
Oefen de tafel van 10
Sommen door elkaar, met sterren en een diploma. Gratis, zonder account.