Het drieslagmodel en het handelingsmodel in de praktijk
Twee leerlingen hebben dezelfde verhaalsom fout. De een snapte de tekst niet, de ander maakte een rekenfout. Met een fout antwoord als enige informatie geef je ze allebei hetzelfde. Het drieslagmodel is bedoeld om dat onderscheid te maken, en het kost je alleen een andere vraag.
Wat het drieslagmodel beschrijft
Het model verdeelt het oplossen van een rekenprobleem in drie stappen, en die zijn onafhankelijk van elkaar te beheersen.
- Begrijpen: van de situatie naar een som.
- Uitrekenen: van de som naar een antwoord.
- Terugkijken: van het antwoord terug naar de situatie.
Een leerling kan de eerste en de derde beheersen en de tweede niet, of andersom. Dat maakt het model bruikbaar als diagnose.
Waar de meeste fouten vallen
Bij verhaalsommen zit het probleem zelden bij het uitrekenen. Dat is meestal het onderdeel dat wel geoefend is.
De eerste stap, van situatie naar som, is waar de meeste leerlingen struikelen. Ze weten niet welke bewerking erbij hoort.
De derde stap wordt bijna nooit gezet. Het antwoord 7,4 bussen blijft staan omdat niemand terugkijkt of dat kan. Meer daarover staat bij verhaalsommen met delen.
Hoe je de stap ziet waar het misgaat
De ingreep is klein: laat leerlingen eerst alleen de som opschrijven, zonder uit te rekenen.
Verzamel die sommen klassikaal en bespreek ze voordat er gerekend wordt. Wie de goede som opschrijft en dan een fout antwoord krijgt, heeft een rekenprobleem.
Wie de verkeerde som opschrijft, heeft een begripsprobleem, en meer rekenoefening helpt daar niet. Dat onderscheid is de hele opbrengst van het model.
Terugkijken als vaste stap
De derde slag kost tien seconden en wordt structureel overgeslagen, ook door sterke rekenaars.
Bouw hem in het opgavenformat: een derde kolom met de vraag of het antwoord kan kloppen in de situatie.
Bij bussen betekent dat naar boven afronden, bij snoepjes verdelen betekent het de rest benoemen. Dat is dezelfde som met een ander antwoord.
Oefen de tweede slag apart
Kale sommen in korte rondes, zodat het rekenwerk geen ruimte kost bij een verhaalsom. Gratis, zonder account.
Het handelingsmodel ernaast
Waar het drieslagmodel over de stappen gaat, gaat het handelingsmodel over het abstractieniveau waarop een leerling werkt.
Vier niveaus, van concreet naar abstract: de echte situatie, materiaal dat die situatie nabootst, een model of tekening, en tot slot de formele som.
Een leerling die vastloopt op het formele niveau, kun je een niveau laten zakken. Dat is geen terugval maar de bedoeling van het model.
De twee modellen samen
Ze beantwoorden verschillende vragen, en juist in combinatie zijn ze bruikbaar.
Het drieslagmodel zegt wélke stap hapert. Het handelingsmodel zegt op welk niveau je die stap moet aanbieden.
Bij een leerling die de bewerking niet kiest, ga je dus terug naar materiaal en laat je de situatie naspelen. Bij een leerling die goed kiest en fout rekent, blijf je op het formele niveau en oefen je de sommen.
Wat het model niet is
Het drieslagmodel is geen lesopbouw. Je hoeft niet elke les met begrijpen te beginnen en met terugkijken te eindigen.
Het is een diagnostisch raamwerk: een manier om te bepalen waar je moet ingrijpen. Als lesbeschrijving werkt het niet en dan wordt het een verplicht nummer.
Datzelfde geldt voor het handelingsmodel. Niet elke leerling hoeft alle vier de niveaus te doorlopen bij elk onderwerp.
Wat de leerlijn vraagt
In de leerlijn van SLO staat dat leerlingen praktische en formele rekenproblemen leren oplossen en hun redeneringen helder leren weergeven.
Praktische en formele staan daar naast elkaar, en dat is precies de eerste en de laatste slag van het model. Het kerndoel vraagt dus om alle drie de stappen.
Dat is ook een argument voor je beoordeling: een leerling die de goede som opschrijft en een rekenfout maakt, heeft aan dit kerndoel voldaan.
Veelgestelde vragen
Wat houdt het drieslagmodel in?
Drie stappen bij het oplossen van een rekenprobleem: begrijpen (van situatie naar som), uitrekenen (van som naar antwoord) en terugkijken (van antwoord terug naar de situatie). Een leerling kan de ene beheersen en de andere niet.
Hoe zie je welke stap hapert?
Laat leerlingen eerst alleen de som opschrijven zonder uit te rekenen. Wie de goede som opschrijft en dan fout rekent, heeft een rekenprobleem; wie de verkeerde som opschrijft, heeft een begripsprobleem.
Wat is het verschil met het handelingsmodel?
Het drieslagmodel gaat over welke stap hapert, het handelingsmodel over het abstractieniveau: echte situatie, materiaal, model of tekening, formele som. Samen zeggen ze wat je aanbiedt en op welk niveau.
Moet elke les de drie slagen doorlopen?
Nee. Het is een diagnostisch raamwerk en geen lesopbouw. Als je het als lesbeschrijving gebruikt, wordt het een verplicht nummer en verliest het zijn waarde.