Zwakke rekenaars helpen: een plan van aanpak

Zwakke rekenaars helpen, stap 1: zoek waar het wel lukt

Begin niet bij de stof van dit jaar maar loop de leerlijn terug tot je een niveau vindt waar de leerling zeker is.

Bij een leerling die de staartdeling niet leert: gaan de deeltafels? Zo niet, de tafels? Zo niet, de sommen tot 20 zonder tellen? Zo niet, de splitsingen?

Die keten aflopen kost tien minuten in een gesprekje aan de instructietafel en levert bijna altijd een concreet punt op. Meer over de opbouw staat bij de rekenleerlijn.

Stap 2: kijk naar hoe, niet naar wat

Een fout antwoord vertelt weinig. De manier waarop een leerling eraan komt, vertelt alles.

Vraag daarom bij drie sommen hoe hij het heeft gedaan, ook bij de goede. Daar hoor je of er wordt geteld, uitgerekend of opgehaald.

Een leerling die alles goed heeft maar overal telt, heeft een ander probleem dan een leerling die snel is en fouten maakt. De aanpak verschilt volledig.

Stap 3: kies één ding tegelijk

De verleiding is groot om alles aan te pakken wat er mist. Dat is precies waarom handelingsplannen zelden worden uitgevoerd.

Kies één doel voor zes tot acht weken. De tafels van 6 en 7 paraat, of de sommen tot 20 zonder tellen. Eén doel, meetbaar, met een einddatum.

Alles wat je niet kiest, laat je bewust liggen. Dat voelt onbevredigend en het is de enige manier om in acht weken iets te bereiken.

Stap 4: kort, dagelijks en gespreid

Tien minuten per dag levert meer op dan een uur per week, en dat verschil is bij deze groep het grootst.

De herhaling moet gespreid zijn: een feit dat maandag, dinsdag, donderdag en de week erna langskomt, blijft beter hangen dan een feit dat twintig keer op één dag voorbijkomt.

En de sommen moeten door elkaar. Blokken van dezelfde soort geven een goed gevoel tijdens de les en leveren bij de toets niets op. Meer daarover staat bij herhaling van rekenfeiten.

Stap 5: meet, en stop als het niet werkt

Zonder meting weet je na acht weken niet of het heeft geholpen, en dan ga je op gevoel door.

Neem bij de start tien sommen af en noteer hoeveel er binnen drie seconden goed zijn. Herhaal dat elke twee weken met dezelfde sommen.

Zie je na acht weken geen enkele beweging, verander dan de aanpak in plaats van hem te verlengen. En leg vast wat je hebt geprobeerd: dat is precies de documentatie die je later nodig hebt.

Bied een model, en houd het langer beschikbaar

Zwakke rekenaars raken het model eerder kwijt dan de rest van de klas, en dan blijven er regels over zonder beeld.

Laat het rekenrek, de getallenlijn of de breukenstrook langer op tafel liggen. Dat is geen achterstand maar een steiger.

Spreek wel af wanneer de steiger weggaat, met een datum. Zonder datum blijft hij tot in groep 6 liggen en wordt hij een kruk. Meer daarover staat bij het rekenrek in de klas.

Eén strategie in plaats van twee

De methode biedt bij het rekenen over het tiental vaak twee strategieën aan. Voor sterke rekenaars is dat verrijking, voor zwakke rekenaars is het verwarring.

Kies er één die altijd werkt en bouw die stevig op. Rijgen is daarvoor meestal de beste keuze, want hij werkt ook bij aftrekken zonder extra regels.

Eén strategie die altijd lukt, is meer waard dan twee die half zitten. Meer daarover staat bij rijgen of splitsen.

Wat je beter niet doet

Vier dingen komen vaak voor in handelingsplannen en werken aantoonbaar niet.

• Meer sommen van hetzelfde niveau geven.
• Andere stof aanbieden dan de rest van de klas, structureel.
• Tijdsdruk toevoegen om het tempo te verhogen.
• Alles tegelijk aanpakken wat er mist.

Die tweede is de meest schadelijke. Een leerling die permanent aan iets anders werkt, mist het gesprek in de klas en raakt steeds verder achterop.

Houd het zelfbeeld in de gaten

Leerlingen die jarenlang merken dat rekenen niet lukt, trekken conclusies over zichzelf. Die conclusies zijn hardnekkiger dan het rekenprobleem.

Laat daarom vooruitgang zien in plaats van erover te praten. Bewaar oud werk en haal het er na twee maanden bij; dat overtuigt meer dan elk compliment.

En zorg dat er in elke les iets lukt. Een blad met negen sommen die lukken en één die spannend is, doet meer voor het doorzettingsvermogen dan een blad waar alles moeilijk is.

Wanneer je opschaalt

Als er na een half jaar gerichte, goed uitgevoerde begeleiding geen beweging zit, is dat een reden voor een gesprek met de intern begeleider.

Neem je metingen mee: wat was de startscore, wat is er gedaan, en wat is de stand nu. Dat is de documentatie die nodig is om verder te kijken.

Dat betekent niet meteen dyscalculie. Het betekent dat de hardnekkigheid is aangetoond en dat er iemand anders moet meekijken. Meer daarover staat bij dyscalculie signaleren.

Wat de leerlijn vraagt

In de leerlijn van SLO staat dat leerlingen praktische en formele rekenproblemen leren oplossen en hun redeneringen helder leren weergeven.

Dat doel geldt ook voor de zwakste rekenaars, en het is haalbaar zonder dat alle feiten paraat zijn. Een leerling die kan uitleggen hoe hij iets aanpakt, werkt aan dat kerndoel.

Dat geeft je ruimte in je aanpak: laat zwakke rekenaars meedoen aan het gesprek over verhaalsommen, ook als het rekenwerk eronder nog niet zit. Dat is geen concessie maar precies wat er gevraagd wordt.