Tafels door elkaar: waarom opzeggen niet genoeg is

Wat er gebeurt bij opzeggen

Een leerling die de rij opzegt, gebruikt het vorige antwoord als startpunt voor het volgende. Bij de zevende som telt hij er zeven bij het antwoord van de zesde.

Dat is een keten, en een keten werkt alleen vanaf het begin. Vraag je midden in de rij naar 8 keer 7, dan moet de leerling opnieuw vanaf 1 keer 7 beginnen.

In de klas is dat niet zichtbaar, want hij komt op het goede antwoord. Op een toets met tijdsdruk of bij een deelsom wel.

Tafels door elkaar dwingen tot ophalen

Zodra de sommen gemengd worden aangeboden, valt de keten weg. Bij 8 keer 7 na 3 keer 4 is er geen vorig antwoord om op te leunen.

De leerling moet dan het feit ophalen uit het geheugen, en dat is precies de vaardigheid die je wilt trainen. Ophalen versterkt het geheugenspoor; doorrekenen niet.

Dat voelt tijdens het oefenen zwaarder en het levert lagere scores op. Dat is geen probleem maar het bewijs dat er iets gebeurt.

Waarom blokken zo aantrekkelijk zijn

Een blad met alleen de tafel van 7 geeft iedereen een goed gevoel. De leerlingen scoren hoog, jij ziet vooruitgang, en de ouders zien een blad vol vinkjes.

Het probleem is dat die scores niets voorspellen over wat er over twee weken nog zit. Onderzoek naar leren laat dat consequent zien: geblokt oefenen presteert beter tijdens de les en slechter bij de toets.

Dat maakt het lastig, want de terugkoppeling die je in de klas krijgt, wijst de verkeerde kant op. Je moet er dus bewust tegenin gaan.

Hoe je de overstap maakt

Blokken heeft wel een plaats, namelijk bij de introductie. Een nieuwe tafel bied je aan als geheel, met het patroon erin.

Maar houd die fase kort. Na een dag of twee ga je mengen: de nieuwe tafel tussen de tafels die al zitten. Ongeveer een derde nieuw en twee derde bekend werkt goed.

Die verhouding houdt het haalbaar en zorgt tegelijk dat de eerder geleerde tafels onderhouden worden. Meer daarover staat bij herhaling van rekenfeiten.

Praktisch: houd twee stapels flitskaarten aan, één met de tafel die aan de beurt is en één met alles wat al zit. Trek er om de beurt uit, en laat de tweede stapel groeien.

Dat is een systeem dat je in vijf minuten opzet en dat vanzelf de goede verhouding aanhoudt. Bovendien zien leerlingen de stapel met bekende sommen dikker worden, en dat werkt motiverend.

Meng ook de bewerkingen

De volgende stap is niet alleen tafels door elkaar maar ook keer en gedeeld door elkaar.

Dan moet een leerling eerst kijken wat er gevraagd wordt voordat hij het antwoord ophaalt. Dat is precies de denkstap die op een toets en in verhaalsommen nodig is.

Deze vorm is duidelijk zwaarder, dus bouw hem later in het jaar in. Meer over de koppeling tussen beide richtingen staat bij van tafels naar deeltafels.

Wat je tegen ouders zegt

Ouders overhoren thuis vrijwel altijd op volgorde, want zo staat het in het boekje en zo hebben ze het zelf geleerd.

Geef daarom mee wat er anders moet, in één zin: begin niet bij 1 keer, spring door de tafel heen, en neem er sommen uit andere tafels tussen.

Dat is een kleine verandering die thuis niets extra kost en die het verschil maakt tussen oefenen en de illusie van oefenen.

Wat de leerlijn vraagt

In de leerlijn van SLO staat dat de tafels van buiten gekend moeten zijn en dat de basisbewerkingen tot 100 snel uit het hoofd moeten gaan.

Snel en van buiten sluiten allebei uit dat een leerling de rij afloopt. Door elkaar oefenen is daarmee niet een didactische voorkeur maar de enige manier om het doel daadwerkelijk te halen.

Dat is ook het argument waarmee je het in je team of aan ouders uitlegt: het gaat niet om moeilijker doen, maar om meten en oefenen wat er straks gevraagd wordt.