Tafels automatiseren in de klas: hoeveel tijd heb je nodig?
Automatiseren staat in de meeste methodes als losse oefening bij de rekenles, en dat is precies waarom het als eerste sneuvelt als de tijd krap wordt. Toch is het het enige onderdeel waarvan de rest van het rekenprogramma afhangt. Vijf minuten per dag is genoeg, mits die vijf minuten er altijd zijn.
Tafels automatiseren is geen blok
Een week lang intensief oefenen en daarna doorgaan naar het volgende onderwerp werkt niet. Wat er in die week in gaat, zakt in de drie weken erna weer weg.
Automatiseren vraagt gespreide herhaling: vaak, kort, en over een lange periode. Dat past niet in een blok maar wel in een dagelijkse routine.
Praktisch: vijf minuten aan het begin van elke rekenles, het hele jaar door. Dat is bij elkaar meer oefentijd dan drie blokweken en het levert aantoonbaar meer op.
Wat er in die vijf minuten gebeurt
De inhoud van het kwartiertje is belangrijker dan de vorm. Drie regels bepalen of het oefening is of tijdverdrijf.
- Door elkaar, nooit op volgorde.
- Gemengd: de nieuwe tafel tussen de tafels die al zitten.
- Op tempo, zo snel dat uitrekenen niet past.
Die tweede is de meest onderschatte. Ongeveer een derde nieuw en twee derde bekend houdt het haalbaar én onderhoudt wat er al is. Meer daarover staat bij tafels door elkaar oefenen.
Een jaarindeling die werkt
De inhoud van het dagelijkse kwartiertje verschuift door het jaar heen. Deze indeling past bij groep 5.
| Periode | Waar je op oefent |
|---|---|
| sep t/m okt | tafels van groep 4 onderhouden |
| nov t/m jan | de 6, 7, 8 en 9 erbij |
| feb t/m apr | alles door elkaar, plus de deeltafels |
| mei en jun | keer en gedeeld gemengd |
Merk op dat de eerste twee maanden aan onderhoud gaan. Zonder die periode begin je in november met een klas waarvan de helft de zomer is kwijtgeraakt.
Registreren zonder administratie
Zonder meting weet je in maart niet of het werkt. Met één getal per leerling per twee weken weet je het wel.
Neem tien sommen af en noteer hoeveel er binnen drie seconden goed zijn. Dat is de meting, en een reeks ervan laat de lijn zien.
Digitale oefenprogramma's doen dat vanzelf en geven je bovendien welke sommen het waren. Meer daarover staat bij voortgang bijhouden.
Vijf minuten per dag, automatisch gemengd
Korte rondes waarin de nieuwe tafel tussen de bekende komt, met per leerling zicht op wat er paraat is. Gratis, zonder account.
Differentieer binnen het kwartiertje
Automatiseren is de plek waar de verschillen in je klas het grootst zijn. Dezelfde sommen voor iedereen betekent dat de een zich verveelt en de ander verdrinkt.
Bij een klassikale vorm los je dat op met niveaus binnen dezelfde werkvorm: elke rij een eigen tafel, of duo's die op hun eigen niveau flitsen.
Bij oefensoftware regelt het zich vanzelf. Dat is de belangrijkste reden om die juist bij dit onderdeel in te zetten. Meer daarover staat bij differentiatie in de rekenles.
Wat je niet moet doen
Drie dingen komen vaak voor en werken aantoonbaar minder goed dan ze lijken.
Klassikaal opzeggen. Dat oefent de rij en niet de losse sommen, en de leerlingen die het niet weten, praten mee.
Bladen met alleen de tafel van de week. Dat geeft hoge scores tijdens de les en niets bij de toets.
Het kwartiertje laten vervallen als de les uitloopt. Dat gebeurt in de praktijk het vaakst, en het is precies het onderdeel dat je niet moet schrappen.
Wat je thuis laat doen
Ouders willen meestal helpen en doen het thuis op volgorde, want zo staat het in het boekje.
Geef daarom drie instructies mee: begin niet bij 1 keer, spring door de tafel heen, en neem sommen uit andere tafels ertussen.
Dat kost thuis niets extra en het maakt het verschil tussen oefenen en de illusie van oefenen. Meer daarover staat bij tafels overhoren.
Wat de leerlijn vraagt
In de leerlijn van SLO staat dat de basisbewerkingen tot 100 snel uit het hoofd moeten gaan en dat de tafels van buiten gekend zijn.
Snel en van buiten zijn twee eisen die alleen met herhaling te halen zijn. Er is geen instructievorm die ze vervangt.
Dat is het argument om het dagelijkse kwartiertje in het jaarplan te zetten in plaats van het aan de rekenles over te laten. Wat niet gepland is, verdwijnt.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tijd kost automatiseren per week?
Vijf minuten per dag, het hele jaar door. Dat is bij elkaar meer oefentijd dan drie blokweken en het levert aantoonbaar meer op, omdat gespreide herhaling beter blijft hangen dan geconcentreerde.
Wat oefen je in die vijf minuten?
Sommen door elkaar, gemengd met tafels die al zitten, en op een tempo waarbij uitrekenen niet past. Ongeveer een derde nieuw en twee derde bekend houdt het haalbaar en onderhoudt tegelijk wat er al is.
Waarom besteed je september aan onderhoud?
Omdat een deel van de klas de zomer is kwijtgeraakt. Zonder die periode begin je in november aan nieuwe tafels bij leerlingen die de oude niet meer paraat hebben, en dan stapelt het probleem zich op.
Werkt klassikaal opzeggen?
Nauwelijks. Het oefent de rij en niet de losse sommen, en de leerlingen die het niet weten praten mee zonder dat je het merkt. Kies vormen waarbij iedereen tegelijk zichtbaar antwoordt.