Motiveren bij rekenen: wat werkt en wat averechts uitpakt
Automatiseren vraagt honderden herhalingen van iets wat na de tiende keer saai is. Er moet dus iets bij om leerlingen aan de gang te houden. De meeste beloningen die scholen daarvoor gebruiken, werken twee weken en daarna niet meer. Er is één die wel standhoudt, en die kost niets.
Motiveren bij rekenen begint bij zichtbare vooruitgang
Leerlingen zien hun eigen vooruitgang niet. Ze weten wat er vandaag misging en niet dat ze twee maanden geleden veel minder konden.
Dat is de goedkoopste motivator die er is: laat het zien. Bewaar een oud blad en haal het er na twee maanden bij, of houd een simpele grafiek bij van het aantal parate feiten.
Die grafiek werkt beter dan elke sticker, omdat hij over de leerling zelf gaat en niet over de vergelijking met de rest.
Waarom stickers snel slijten
Een externe beloning werkt zolang hij nieuw is. Na een paar weken is de sticker gewoon geworden en moet er iets groters bij.
Er is een tweede probleem dat minder zichtbaar is: als de beloning de reden wordt om te oefenen, verdwijnt de inzet zodra de beloning stopt.
Dat betekent niet dat je nooit iets mag geven. Het betekent dat een beloning een aanvulling is en geen systeem waar je op bouwt.
Beloon het proces, niet de uitkomst
Wie de hoogste score beloont, beloont in de praktijk wie het minst hoefde te oefenen. Dat is de boodschap die de klas oppikt.
Beloon daarom wat een leerling zelf in de hand heeft: het aantal keren dat er geoefend is, de vooruitgang ten opzichte van vorige week, of het volhouden van een reeks.
Dat is bovendien de enige vorm waarbij de zwakste rekenaar kan winnen, en dat is precies de leerling die de motivatie het hardst nodig heeft.
Kies doelen die haalbaar en dichtbij zijn
Alle tafels kennen aan het eind van het jaar is voor een zwakke rekenaar geen doel maar een mededeling dat het niet gaat lukken.
Werk daarom met doelen van twee weken en met een omvang die klopt: vier sommen erbij, of een tafel die af is.
Zo'n doel is haalbaar, zichtbaar en meetbaar, en het levert elke twee weken een succes op in plaats van één keer per jaar. Meer daarover staat bij zwakke rekenaars helpen.
Wat een competitie wel en niet kan
Een tafelkampioenschap werkt: er wordt thuis geoefend en er wordt over gepraat. Het probleem is de uitslag.
In elke competitie op snelheid ligt de rangorde na twee rondes vast, en dan haakt een deel van de klas af.
De ingreep is klein: laat de score over vooruitgang gaan in plaats van over de hoogste stand. Meer daarover staat bij het tafelkampioenschap.
Vooruitgang die zichzelf laat zien
Sterren per onderdeel en een diploma als het af is, zodat elke leerling zijn eigen lijn ziet. Gratis, zonder account.
Autonomie doet meer dan je denkt
Iets mogen kiezen verhoogt de inzet, ook als de keuze klein is. Dat kost je niets.
Laat leerlingen kiezen welke tafel ze deze week oefenen, met welke werkvorm, of met wie ze werken. Het resultaat is hetzelfde en het gevoel is anders.
Datzelfde geldt voor het moment: wie zelf mag bepalen of het oefenmoment aan het begin of aan het eind van de les valt, komt er anders in te zitten.
Wat je beter niet doet
Vier dingen komen vaak voor en kosten meer dan ze opleveren.
- Scores publiek ophangen, met namen erbij.
- Oefenen als straf of als voorwaarde voor iets leuks.
- Beloningen die alleen de snelsten kunnen halen.
- Vergelijken met een klasgenoot in plaats van met de vorige keer.
Die tweede is de schadelijkste. Wie rekenen koppelt aan iets vervelends, bouwt een associatie die langer blijft hangen dan de sommen.
Wat je aan ouders meegeeft
Thuis gelden dezelfde regels, en ouders weten dat vaak niet. Twee zinnen in de nieuwsbrief helpen.
Zeg wat er goed ging in plaats van wat er fout was, en vergelijk met vorige week en niet met een broer of klasgenoot.
En geef mee dat vijf minuten die altijd vijf minuten duren, meer opleveren dan een half uur dat eindigt in gemopper.
Wat de leerlijn vraagt
In de leerlijn van SLO staat dat de tafels van buiten gekend moeten zijn en dat de basisbewerkingen tot 100 snel uit het hoofd moeten gaan.
Dat doel is alleen met veel herhaling te halen, en herhaling vraagt volhouden. Motivatie is daarmee geen randvoorwaarde maar onderdeel van je aanpak.
Dat rechtvaardigt de tijd die je erin steekt, en het geeft ook de maat: wat de herhaling volhoudbaar maakt, is goed; wat leerlingen laat afhaken, is dat niet.
Veelgestelde vragen
Wat motiveert het beste bij automatiseren?
Zichtbare eigen vooruitgang. Leerlingen zien die niet zelf: ze weten wat er vandaag misging en niet dat ze twee maanden geleden veel minder konden. Bewaar oud werk of houd een simpele grafiek bij.
Werken stickers?
Een paar weken. Daarna is de sticker gewoon geworden en moet er iets groters bij. Bovendien verdwijnt de inzet zodra de beloning stopt, als die de reden was om te oefenen.
Waarom beloon je het proces?
Omdat het belonen van de hoogste score in de praktijk degene beloont die het minst hoefde te oefenen. Beloon wat een leerling zelf in de hand heeft: aantal keren geoefend, vooruitgang, of het volhouden van een reeks.
Wat kun je beter niet doen?
Scores met namen ophangen, oefenen als voorwaarde voor iets leuks stellen, beloningen die alleen de snelsten halen, en vergelijken met klasgenoten. Die tweede is het schadelijkst: de associatie blijft langer hangen dan de sommen.